Pomnik Józefa Piłsudskiego w Toruniu

        Dnia 10 stycznia 1920r. Nastąpiła wymiana dokumentów ratyfikacyjnych Traktatu wersalskiego. Dało to ostateczną podstawę prawną Polsce do objęcia władzy nad Pomorzem. Dnia 17 stycznia 1920r. Wojska polskie wkroczyły na pomorze, by 10 lutego 1920r. Dojść do morza.

        W początkach czerwca 1921r. Piłsudski udał się na Pomorze. Ludność witała uroczyście Naczelnika Państwa, przybywającego pierwszy raz na tę ziemię. Przy tej sposobności dnia 5 czerwca wojewoda pomorski wydał w Toruniu obiad w sali "Dworu Artusa" i tam Piłsudski wygłosił niżej przytoczone przemówienie o dawnych naszych granicach zaborczych, które dlatego nazwał "świątyniami historii", bo nie zdołano nimi zburzyć naszej jedności narodowej.

        Tekst podajemy według "Monitora Polskiego" z dnia 7 czerwca 1921r.

        Każdy naród posiada pomniki, które zawarły w sobie jego cierpienia i radości, jak w jednym ognisku ześrodkowując przeżycia całych pokoleń. Takimi pomnikami są: ruiny, pola bitewne, grody, ulice, na tych ulicach domy, na których widok serca biją goręcej i łzy nabiegają do oczu. Są to świątynie historii, których Polska posiada tak wiele.

        Dla mnie , jako dla przedstawiciela państwa polskiego, nie ma większej świątyni, jak wszystkie te granice, którymi poprzerzynano nasz kraj. Ongi, jak Polska szeroka i długa, trwało wspólne życie codzienne nawet z jego śmiesznostkami. Rylec dziejowy w jednakowy sposób rzeźbił duszę narodu, pomimo różnic prowincjonalnych wytwarzał się jeden typ człowieka. Wszystko to chciały zburzyć słupy graniczne. Ich mową było: Zapomnij! Zapomnij o wspólności, o wspólnym śmiechu, o wspólnych łzach, o wspólnym biesiadowaniu, a w końcu dodano: zapomnij mowy. Za pomocą tej cienkiej, pozornie nic nie znaczącej linii, którą przebiegnie najmniejsze nawet zwierzątko - pracowano, by wszczepić w nas w ciągu stuleci różnice nie tylko fizyczne, lecz moralne, uczynić z nas ludzi o rożnym układzie ducha, o różnych usposobieniach, różnym umyśle tak, by gdy znajdzie się potrzeba, mogli walczyć przeciw sobie. Ile włożono wysiłków, ile funduszów, żeby te granice wzmocnić. W tej pracy przecież brały udział trzy wielkie państwa. Na całym świecie nie ma takiego miejsca, w któreby włożono tyle pracy, jak w umocnienie naszych granic porozbiorowych.

        A przeciwko tej pracy szły wysiłki polskie z pokolenia w pokolenie. Nie ma dla mnie większej świątyni historycznej, jak te granice, którymi nas podzielono. Gdy zbliżam się do dawnej granicy, czuję , iż zbliżam się do świątyni historii i doznaję silnego wzruszenia. Hasło, które ze słupów wbitych wołało do nas niedawno jeszcze: "zapomnij", dzisiaj woła mnie i wam: "pamiętaj". A to "pamiętaj" oznacza nie tylko czcze słowa, lecz oznacza "pracuj, i jeszcze raz pracuj, zasypuj tę granicę, którą wróg chciał uczynić przepaścią".

        Pomiędzy granicami, które wzbudzają największe wzruszenie, jest ta, którą wczoraj przekroczyłem. Tu na Pomorzu żądano: "zapomnij" więcej, niż gdziekolwiek. To też największym "cudownym dzieckiem" jest Pomorze polskie. Tutaj dokonał się cudowny powrót do dawnego życia.

        Mówicie, by opiekować się wami, by pamiętać o was; na to wam odpowiadam, iż nie ma takiego męża w polityce czy jakiejkolwiek innej dziedzinie, któryby nie chciał pracować i iść razem z "cudownym dzieckiem". Więc z całym spokojem wznoszę okrzyk: za szczęście i rozkwit Pomorza wraz z Polską.

Józef Piłsudski w Toruniu

Józef Piłsudski na ulicach toruńskiej Starówki.

        Po raz pierwszy Naczelnik Państwa Jozef Piłsudski przybył do Torunia 5 czerwca 1921r. W towarzystwie gen. Sosnkowskiego i kapelana Belwederu ks. Tokarzewskiego. Na dworcu czekali na dostojnego gościa przedstawiciele władz cywilnych i wojskowych oraz generał francuski Granderyc. Mowę powitalną wygłosił wojewoda pomorski Brejski, a dzieci wręczyły Naczelnikowi kwiaty. Następnie wszyscy udali się na Mszę św. Do kościoła św. Janów, której Naczelnik wysłuchał w skupieniu. Z kościoła udano się przed pomnik Mikołaja Kopernika, gdzie Piłsudski złożył wieniec, potem udał się nad Wisłę do przystani. Tu udekorował Krzyżami Viltuti Militari oficerów i marynarzy marynarki wojennej, znajdujących się w obecności wiceadmirała Porębskiego na czterech kanonierkach. Po dekoracji odbyło się śniadanie w kasynie marynarki. Podczas śniadania ppłk. Ludwik Bociański wzniósł chyba jedyny w historii toast za pomyślność Naczelnika Państwa kielichem napełnionym wodą, bo był abstynentem, co bardzo ubawiło Piłsudskiego.

Toruń, przystań nad Wisłą - Z wiceadmirałem Kazimierzem Porębskim i oficerami marynarki na "Warneńczyku" po dekoracji krzyżami Orderu Virtuti Militari i Krzyżami Walecznych - oficerów Marynarki Wojennej.

        O godzinie 15.30 odbyła się wspaniała defilada na pl. Św. Katarzyny. Po południu Naczelnik udzielił licznych audiencji w mieszkaniu wojewody. Następnie zwiedził zabytki miasta, okazując dla nich duże zainteresowanie. Wieczorem w Dworze Artusa odbył się obiad, wydany przez wojewodę pomorskiego. Toasty wygłosił minister Kucharski, gen. Granderyc, wojewoda Brejski i Naczelnik Państwa.

Po obiedzie Naczelnik Państwa przybył do teatru na obraz "Kościuszki pod Racławicami". Po przedstawieniu zgotowano Piłsudskiemu owację.

        Późnym wieczorem odbył się raut, po którym ok. 1.00 Naczelnik udał się na spoczynek.

Spotkanie Piłsudskiego z marynarzami przy toruńskiej przystani wiślanej. W głębi Koszary Racławickie.

        Druga wizyta Marszałka Piłsudskiego w Toruniu miała miejsce 29 maja 1923r. W związku z dorocznym świętem 18. Pułku Ułanów Pomorskich. Uroczystość ta związana była z wręczeniem sztandaru. Oprócz Marszałka wzięli w niej udział Generalny Inspektor Kawalerii gen. T. Rozwadowski i gen. K. Sosnkowski. Wręczenia dokonał prezydent Rzeczpospolitej Stanisław Wojciechowski, a odbierał ppłk. Stefan Dembiński, późniejszy generał WP.

Honorowy Obywatel

        Marszałek Józef Piłsudski jest od 1935r. Honorowym Obywatelem Torunia. Nadanie mu tej godności nie odbyło się jednak bez przeszkód. Władze miasta, zdominowane przez urzędników związanych z endecją, były niechętne Marszałkowi, toteż gdy po raz pierwszy 7 listopada 1928r. postawiono na Radzie Miasta wniosek o nadanie imienia Piłsudskiego jednej z ulic Torunia lub honorowego obywatelstwa, odrzucono te propozycje w tajnym głosowaniu. Honorowe obywatelstwo otrzymał dopiero w 1935r., po śmierci.

Nadanie obywatelstwa honorowego miasta Torunia śp. Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu.

        Uchwała Magistratu i Rady Miejskiej z dnia 14 maja 1935r. L. 416 i74.

        Magistrat i Rada Miejska Torunia - stolicy Ziemi Pomorskiej wyrażając najgłębszy żal mieszkańców stołecznego grodu Pomorza z powodu nad wyraz bolesnej straty jaką poniósł Naród Polski przez zgon śp. Marszałka Józefa Piłsudskiego, dla złożenia kornego hołdu Wielkiemu Synowi i Obywatelowi Ojczyzny, Zwycięskiemu Naczelnemu Wodzowi - postanawiają nadać śp. Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu honorowe obywatelstwo miasta Torunia.

        Magistrat i Rada Miejska Torunia - stolicy Ziemi Pomorskiej wyrażając najgłębszy żal mieszkańców stołecznego grodu Pomorza z powodu nad wyraz bolesnej straty jaką poniósł Naród Polski przez zgon śp. Marszałka Józefa Piłsudskiego, dla złożenia kornego hołdu Wielkiemu Synowi i Obywatelowi Ojczyzny, Zwycięskiemu Naczelnemu Wodzowi - postanawiają nadać śp. Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu honorowe obywatelstwo miasta Torunia.

        Wpisano do wykazu obywateli honorowych 25 v 1935r. - akt 1060/2.